Artikel

Flexibele kribben verlagen onderhoud, verhogen rivierleven

In het onderhoudscontract Twentekanalen en IJsseldelta van Rijkswaterstaat is ‘Leerruimte’ ingebouwd. Dat is een instrument om innovatie in het rivierenbeheer te stimuleren. De daad is bij het woord gevoegd: in november zijn drie flexibele kribben aangelegd, opgebouwd met hoekige betonnen Xstream blokken.

Deze innovatieve kribben verminderen het (bagger)onderhoud aan rivieren en zorgen door de 60 procent poriën voor ecologische kansen, met name voor de visstand. Dat begon allemaal met wat proeven in de garage van Bas Reedijk, hoofd afdeling Water (kustwaterbouw/watermanagement) van BAM Infraconsult. 


“Tussen 2001 en 2003 waren we bezig met proeven om een groot betonnen Xbloc te ontwerpen met als doelde golfslag voor kustgebieden te breken. Er was sinds 1980 een Franse oplossing, maar wij onderzochten een variant met meer haakweersstand. Dan praat je over elementen van 2 tot 4 meter hoogte met heel wat kuubs beton en kilo’s. Dit product vindt inmiddels wereldwijd z’n toepassing. De Hamer Beton had in die tijd interesse voor een kleinere variant voor bijvoorbeeld de binnenwateren. Ik ben in mijn garage modellen gaan storten, gevolgd doorbetonexemplaren die in de fabriek zijn gemaakt, maar de interesse uit de Nederlandse markt voor dit product was beperkt. Tot het onderhoudscontract Twentekanalen en IJsseldelta vijf jaar terug jaar op de markt kwam en Aannemerscombinatie BAM/van den Herik een antwoord had op het beperken van het rivieronderhoud door middel van dit product. Door de ambitie van Rijkswaterstaat, met Yuri Wolf als drijvende kracht, is direct ruimte geschapen voor een pilot. Zo hoort het ook te gaan met een innovatie. We zijn blij dat dit product nu zijn waarde kan bewijzen, nadat het toch vele jaren in de kantoorkamer en fabriek is blijven steken.”

Na eeuw nieuwe bouwmethode 

De waarde is ontegenzeggelijk van groot belang voor de rivierkribben. Er liggen er honderden in de Nederlandse en andere Europese rivieren. Die worden al meer dan twee eeuwen op dezelfde manier gebouwd, met verschillende materialen als zand, grind, basaltblokken, palen en geotextielen. Met een helling van 1 op 3 zodat er veel materiaal nodig is, met name ook onder water. Bas Reedijk: “Met de Xstream blokken maak je een krib met één materiaalsoort en met een helling van 1 op 1. Het is een snelle bouwwijze waarbij je vanaf een schip met grijper kunt storten, er is minder materiaalgebruik en je bouwt 100 procent circulair omdat je de blokken zo weer oppakt, schoon hebt en kunt hergebruiken. Twee van de pilotkribben zijn op de rivierbodem gestort, eentje op een filterlaag.” 


Het principe van de haakvormige betonelementen is dat er 40 procent massa ontstaat en 60 procent poriën. “Het probleem was dat de bestaande kribben weliswaar voor stroomversnelling van de rivier zorgen en zo de vaardiepte helpen garanderen, maar dat door de hoge stroomsnelheid rond de kop van de krib zogenaamde kribvlammen ontstaan, diepe ontgravingen van de bodem even verderop. Daarbij hoopt het zand zich vervolgens elders bij de vaargeul op. Via de holle ruimtes van de flexibele kribben kan water en zand (sediment) door de krib heen spoelen, zonder dat de krib haar functie verliest. De verwachting is dat de erosie van de rivierbodem rondom de krib afneemt: zo hoeft minder gebaggerd te worden. De holtes tussen de blokken bieden tegelijkertijd leefruimte voor verschillende organismen. Zo kunnen vissen als zij de rivier opzwemmen daar schuilen. Op de kribben kan ook begroeiing gedijen. Deltares monitort een jaar lang de effecten op de sedimenthuishouding én op de ecologie.”

Wereldwijd toepassingen 

Bas Reedijk is ervan overtuigd dat de toepassing in een ‘stroomversnelling’ raakt. “Er zijn ontzettend veel kribben in de Nederlandse rivieren en Rijkswaterstaat wil een deel van de bestaande exemplaren opknappen. Ook zie je vandaag de dag veel schade omdat grote schepen door golfslag en schroefbewegingen materiaal van de kribben losspoelen. Verder worden er steeds meer langsdammen toegepast en daar is meer materiaal voor nodig. Dan is deze methode van minder materiaal en praktische bouw- en herstelmogelijkheden zeer interessant. Wij hebben dit product als Bam Infraconsult /Delta Marine Consultants ontwikkeld, maar wij willen graag dat het wereldwijd toepassingen krijgt. Kijk naar de dorpen aan rivieren in Afrika, Bangladesh en op vele andere plekken ter wereld die regelmatig worden bedreigd door overstromingen. Ook daar biedt deze Nederlandse innovatie kansen.” 


De betonblokken voor de drie flexibele kribben in de IJssel bij Kampen zijn geproduceerd door BTE-bedrijf De Meteoor. “De proeven 15 jaar geleden waren bij zusterbedrijf De Hamer op een stenenpers, maar het bleek effectiever om dit op de Stelcon-productielijn te doen, waarbij meerdere blokken tegelijk kunnen worden gestort. Vanwege het ontkisten zijn wat kleine modificaties aan het ontwerp doorgevoerd, zonder dat zaken als haakweerstand zijn veranderd. Het zijn nu blokken van 34 cm hoogte met een gewicht van 27 kilo. Je kunt ze met 30 stuks tegelijk met een grijper storten, zonder dat er breuk optreedt. De werkwijze is beduidend sneller en makkelijker dan wealtijd bij de aanleg van kribben hebben gedaan.”

Duurzaam rivierbeheer 

Kribben zijn van groot belang voor onze rivieren. Ze beheersen de afvoer, houden de rivier en de oever op hun plaats en de vaargeul op diepte. De Xstreamblokken zijn nog niet eerder in een zoetwatersysteem of als krib toegepast. Uit oogpunt van toekomstbestendig duurzaam rivierbeheer kan de flexibele krib van grote betekenis worden. En dat door een eenvoudige stapeling van hoekige betonblokken  


Dit artikel is verschenen in de Innovatiecatalogus 2020. Lees meer van de Innovatiecatalogus in onze bibliotheek

 

 

Deel dit artikel